blok reklamowy

Czy wiercenie w stali musi być uciążliwe?

Wiercenie w stali wykonywane za pomocą wiertarek ręcznych może się stać czynnością bardzo uciążliwą, jeśli użyjemy do tego wierteł o nieodpowiedniej geometrii. Zastanówmy się więc, jakie wiertła najlepiej zastosować do tego typu operacji.

Oczywiste jest, że do wiercenia w stali używa się wierteł krętych specjalnie przeznaczonych do tego typu obróbki. Jednakże wiele osób, które muszą wykonywać otwory w stali, narzeka, że chociaż używa do tego prawidłowych narzędzi, jest to operacja długotrwała i wymagająca użycia dużej siły nacisku na wiertarkę, a więc męcząca. Można więc zapytać, skąd wynika konieczność stosowania tak dużej siły? Najprościej można odpowiedzieć, że – z geometrii wierteł. Wiertła standardowe mają bowiem najprostszą z możliwych geometrię krawędzi skrawających, czyli skręcone krawędzie stożkowate, połączone krawędzią poprzeczną zwaną ścinem. Znajduje się on na samym wierzchołku osi wiertła. Konsekwencją tego usytuowania jest bliska zeru prędkość obwodowa ścina. Jego krawędź tnąca jest do tego tępa i dlatego bierze niewielki udział w procesie wiercenia. W zasadzie szlifuje tylko powierzchnię obrabianego metalu. Ponieważ ścin nie jest ostry, nie centruje wiertła, pozwalając zbaczać mu z wyznaczonego punktu wiercenia w pierwszej fazie wykonywania otworu (tylko podczas wiercenia ręcznego). Na skutek tego dochodzi często do zarysowania powierzchni elementu, w którym wiercimy.

Aby do tego nie dopuścić, musimy wywierać mocny docisk na narzędzie. Badania wykazały, że do 60% siły nacisku zużywane jest na pokonanie oporu, który metal stawia ścinowi. Duża siła nacisku i tarcie w strefie skrawania są przyczynami powstawania w niej wysokiej temperatury. Aby temu zapobiec, musimy stosować chłodzenie. Stąd, jak widać, krawędź ścina jest przyczyną wielu kłopotów z wierceniem w metalach, szczególnie w twardej stali. Jedną z metod radzenia sobie z nimi jest stosowanie wierteł o zoptymalizowanej geometrii, która eliminuje konieczność stosowania dużej siły, jednocześnie zwiększając szybkość wiercenia w metalach.

Aby sprawdzić, jak skuteczne jest wiercenie wiertłami o zmodyfikowanej geometrii krawędzi skrawających ostrzy, wykorzystaliśmy do tego wiertła: HSS (o zmodyfikowanej geometrii typu A (zob. rysunek zamieszczony w artykule), HSS TiN (wiertła HSS pokryte azotkiem tytanu o zmodyfikowanej geometrii typu A) i kobaltowe HSS-Co (o zmodyfikowanej geometrii typu D) i porównaliśmy otrzymane wyniki z wynikami użycia popularnego wiertła HSS o tradycyjnej geometrii typu B, czyli z dużym ścinem. Wszystkie użyte przez nas narzędzia miały średnicę 10 mm. Wykonywaliśmy nimi otwory o głębokości 10 mm w stali konstrukcyjnej przy użyciu wiertarki 1000-watowej. Stosowaliśmy nacisk wiertłem na obrabiany element stalowy przez obciążenie dźwigni stojaka wiertarskiego sztabą stalową o wadze 10 kg. Wiercenie było więc wykonywane bez udziału operatora, przez co zostały wyeliminowane czynniki przypadkowe towarzyszące ręcznemu wykonywaniu tej operacji. Rola operatora sprowadzała się tylko do włączenia i wyłączenia wiertarki oraz do podawania emulsji chłodząco-smarującej do strefy wiercenia.

Wiertłem HSS o zmodyfikowanej geometrii A uzyskaliśmy następujące czasy: 18 s (10 kg) i 16,25 s (10 kg); zaś HSS TiN o geometrii A – 9 s (10 kg) i 9 s (10 kg); HSS-Co o geometrii D – 21 s (10 kg) i 14 s (10 kg). Otwory porównawcze wykonane wiertłem HSS o tradycyjnej geometrii typu B zostały wywiercone w następujących czasach: 1 m 07 s (10 kg) i 54 s (10 kg).
Otrzymane wyniki pokazują, że wiertłami o zmodyfikowanej geometrii możemy wiercić nawet do ponad 6 razy szybciej niż wiertłami o tradycyjnej geometrii, a także, że w przypadku wykonywania otworów w stali konstrukcyjnej najbardziej wydajne są wiertła HSS TiN z geometrią typu A. W tego typu obróbce są one ponad 50% wydajniejsze niż wiertła kobaltowe, które odznaczają się bardzo wysoką trwałością, co wynika z właściwości użytego na nie materiału. Powodem szybszej pracy wierteł HSS TiN jest zmniejszenie tarcia w strefie skrawania przez pokrycie ich cienką warstwą azotku tytanu. Warstwa ta także zwiększa trwałość tych narzędzi.

Reasumując, można powiedzieć, że gdy musimy wiercić w stali z ręki, najlepiej jest używać wierteł o zmodyfikowanej geometrii, gdyż wtedy znacznie skrócimy proces wykonywania otworu, a tym samym nie będzie on dla nas bardzo uciążliwy. Wniosek ten szczególnie dotyczy osób, które do tego używają wiertarko-wkrętarek niemających rękojeści dodatkowych. Muszą one wywierać dość duży nacisk maszyną, co jest niewygodne i doprowadza do odchylania wiertła od wyznaczonej osi wiercenia. W efekcie uzyskany otwór jest małej jakości, a w czasie wiercenia wielokrotnie dochodzi do zakleszczenia się wiertła w obrabianym materiale, co jest przyczyną przeciążenia elektronarzędzia i ma negatywny wpływ na jegotrwałość.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

AKADEMIA ŚLUSARSTWA (CZĘŚĆ IX). TRASOWANIE

Trasowaniem nazywamy wyznaczanie na obrabianym przedmiocie linii określającej granice, do których należy zebrać zbędny materiał podczas obróbki. Trasowanie jest bardzo ważną operacją, ponieważ od dokładności jego wykonania zależy precyzja dalszej obróbki.

Trasowanie stosuje się w produkcji jednostkowej i małoseryjnej, ponieważ specjalne wzorniki czy przyrządy obróbkowe zapewniające właściwe ustawienie narzędzia są opłacalne dopiero przy dużych seriach. Najczęściej trasuje się przedmioty typu korpus i płyta, które wymagają obróbki piłowaniem, wierceniem lub frezowaniem.
Podczas trasowania blach i materiału płaskiego mamy do czynienia z trasowaniem na płaszczyźnie. Zasady trasowania na płaszczyźnie są bardzo podobne do zasad kreślenia technicznego. W przypadku trasowania przestrzennego mamy do czynienia z wymiarami rozłożonymi w różnych płaszczyznach i pod różnymi kątami wobec siebie.

 

Ponieważ trasowanie obejmuje wiele czynności, zestaw narzędzi do trasowania jest bogaty. Najważniejsze z nich to: rysik, cyrkiel, znacznik traserski (ryśnik), liniał traserski, suwmiarka traserska z podstawką, kątownik, kątomierz, punktak, młotek, wzorniki.

275

Rysik jest podstawowym narzędziem traserskim, służy do wykreślania linii (kres) na trasowanym przedmiocie według liniału lub wzornika. Najczęściej ma on postać cienkiego pręta o długości od 200 do 300 mm z ostro zaszlifowanym końcem, przy czym jeden koniec jest prosty, a drugi zagięty. Do odmierzania odległości, wykreślania linii poziomych i ustawiania ryśnika na wymagany wymiar służy liniał traserski z podstawką. Trasowanie okręgów i krzywych, konstrukcję kątów, odkładanie wymiarów, podział linii wykonuje się za pomocą cyrkla traserskiego. Ryśnik służy do wykreślania linii poziomych oraz do sprawdzania ustawienia trasowanego przedmiotu na płycie. Składa się on z żeliwnej podstawki, słupka, uchwytu i rysika. Uchwyt mocuje się w dowolnym miejscu na słupku, a rysik może się obracać wokół swej osi i nachylać pod dowolnym kątem. Podobne zadanie co ryśnik spełnia suwmiarka z podstawką, ale dodatkowo stosuje się ją do sprawdzania wysokości i do bardziej dokładnego wyznaczania linii na powierzchni trasowanego przedmiotu. Sprawdzanie dokładności ustawienia przedmiotu na płycie traserskiej oraz trasowanie linii poziomych i pionowych wykonuje się za pomocą kątowników. Z kolei do zaznaczania linii pod dowolnym kątem oraz do pomiaru kątów służy kątomierz. Aby wyznaczyć środek na płaskiej czołowej powierzchni przedmiotu typu walec stosujemy środkownik. Istotnym narzędziem traserskim do utrwalania wyznaczonych linii jest punktak. Ma on postać okrągłego lub graniastego pręta, którego jeden koniec jest zakończony hartowanym stożkowym ostrzem o kącie 45–60°, a drugi ma kształt stożkowego łba, w który uderza się młotkiem. Średnica punktaka traserskiego wynosi najczęściej 10–15 mm, a długość 80–150 mm. Niewielki młotek traserski ma ciężar 50–100 G. Po wytrasowaniu wszystkich linii należy je utrwalić za pomocą punktaka i młotka, ponieważ w trakcie dalszej obróbki linie traserskie mogą ulec zatarciu. Punktujemy środki okręgów i łuków, osie symetrii, miejsca przecięcia się linii oraz linie proste.

4

Podstawowe narzędzia traserskie: a) rysik, b) suwmiarka traserska z podstawką, c) znacznik (ryśnik) do wykreślania linii poziomych, d) cyrkle traserskie, e) punktak, f) liniał traserski, g) kątownik, h) środkownik, i) pryzma traserska [2]

Gęstość punktów zależy od wielkości trasowanego przedmiotu.
Czynność trasowania wykonuje się na płycie traserskiej. Jest to żeliwna płyta z dokładnie obrobioną zewnętrzną górną płaszczyzną i powierzchniami bocznymi. Na płaszczyźnie płyty ustawia się wszystkie przedmioty przeznaczone do trasowania. Do dokładnego ustawienia trasowanych przedmiotów na płycie traserskiej stosuje się różnego typu pryzmy, podkładki, klocki itp. Po zakończeniu trasowania płytę należy starannie wytrzeć do sucha i zakonserwować. Powierzchnię roboczą płyty traserskiej należy chronić przed uszkodzeniami i uderzeniami za pomocą drewnianej pokrywy.
Przed trasowaniem należy dokładnie obejrzeć i sprawdzić półwyrób, a powierzchnie przeznaczone do trasowania pokryć farbą traserską, na której trasowane linie będą bardziej wyraziste. Do pokrywania powierzchni surowych odlewów, odkuwek, części spawanych stosuje się białą farbę przygotowaną z mielonej kredy rozpuszczonej w wodzie z dodatkiem oleju lnianego i sykatywy (substancji przyspieszającej schnięcie).

2

Trasowanie płaskie: a) wyznaczanie linii w określonej odległości, b) kreślenie prostych prostopadłych do krawędzi, c) kreślenie prostych równoległych do krawędzi, d) wyznaczanie linii wg wzornika [2]

Z kolei na niewielkie, gładko obrobione i odtłuszczone przedmioty stosuje się wodny roztwór siarczanu miedziowego, z którego w zetknięciu z żelazem wytrąca się cienka warstewka miedzi. Gdy farba wyschnie, można przystąpić do trasowania według danych rysunku technicznego. Po przygotowaniu powierzchni wybiera się bazy traserskie. Nazwą tą określa się punkt, oś lub obrobioną powierzchnię, od której odmierzane są wymiary zaznaczone na przedmiocie. Trasowanie rozpoczyna się zwykle od wyznaczenia głównych osi symetrii przedmiotu, następnie – odcinki linii prostych i łuki według rysunku technicznego. Wymiary przenosi się na przedmiot cyrklem z przymiaru lub suwmiarką. Podczas wykonywania większej liczby jednakowych przedmiotów stosuje się trasowanie według wzornika, który przykłada się do płaskiej powierzchni materiału i obrysowuje rysikiem wzdłuż jego krawędzi. W celu utrwalenia wytrasowanych linii punktuje się je symetrycznie względem osi linii. Dłuższe kresy – w odstępach 20–100 mm, a kresy krótkie, łuki i okręgi w odstępach 5–10 mm.

Trasowanie przestrzenne z zastosowaniem skrzynki traserskiej [1]

Trasowanie przestrzenne z zastosowaniem skrzynki
traserskiej [1]

W trasowaniu przestrzennym, podobnie jak w trasowaniu płaskim, istotną rolę odgrywa wybór podstawowej powierzchni (bazy) traserskiej, na której przedmiot będzie spoczywał podczas trasowania. Często przedmiot w kształcie bryły ustawia się na płycie traserskiej na podstawkach o odpowiedniej dobranej wysokości, mocuje do skrzynki traserskiej, a przedmioty walcowe – ustawia na pryzmach. W trasowaniu przestrzennym do wykreślania rys używa się znacznika traserskiego z podstawką, a do odmierzania odległości – liniału i suwmiarki z podstawką. Przy trasowaniu przedmiotów płaskich i przestrzennych dokładność i szybkość trasowania zależy od znajomości zasad konstrukcji geometrycznych.

Rys. 5. Wykorzystanie znacznika do trasowania zarysu rowka na wpust [2]

Rys. 5. Wykorzystanie znacznika do trasowania zarysu rowka na wpust [2]

dr inż. Jan Krzos

Literatura pomocnicza
1. Andrzejewski H., Lipski R., „Technologia. Obróbka ręczna”, cz.1, WSiP,
Warszawa 1982.
Figurski J., Popis S., „Wykonywanie elementów maszyn, urządzeń i narzędzi”, WSiP, Warszawa 2015.
Strona internetowawww.bhkarcz.pl

ZOBACZ TAKŻE
guest
1 Komentarz
najstarszy
najnowszy oceniany
Inline Feedbacks
View all comments
Oliwia
Oliwia
4 lat temu

Panie Janie dziękuję za ten jakże treściwy tekst. Jest Pan mistrzem, bo jestem laikiem a zrozumiałam Pański opis doskonale.
Pozdrawiam Oliwia

copyright 2026 portalnarzedzi.pl | wykonanie monikawolinska.eu