Czy wiercenie w stali musi być uciążliwe?

Wiercenie w stali wykonywane za pomocą wiertarek ręcznych może się stać czynnością bardzo uciążliwą, jeśli użyjemy do tego wierteł o nieodpowiedniej geometrii. Zastanówmy się więc, jakie wiertła najlepiej zastosować do tego typu operacji.

Oczywiste jest, że do wiercenia w stali używa się wierteł krętych specjalnie przeznaczonych do tego typu obróbki. Jednakże wiele osób, które muszą wykonywać otwory w stali, narzeka, że chociaż używa do tego prawidłowych narzędzi, jest to operacja długotrwała i wymagająca użycia dużej siły nacisku na wiertarkę, a więc męcząca. Można więc zapytać, skąd wynika konieczność stosowania tak dużej siły? Najprościej można odpowiedzieć, że – z geometrii wierteł. Wiertła standardowe mają bowiem najprostszą z możliwych geometrię krawędzi skrawających, czyli skręcone krawędzie stożkowate, połączone krawędzią poprzeczną zwaną ścinem. Znajduje się on na samym wierzchołku osi wiertła. Konsekwencją tego usytuowania jest bliska zeru prędkość obwodowa ścina. Jego krawędź tnąca jest do tego tępa i dlatego bierze niewielki udział w procesie wiercenia. W zasadzie szlifuje tylko powierzchnię obrabianego metalu. Ponieważ ścin nie jest ostry, nie centruje wiertła, pozwalając zbaczać mu z wyznaczonego punktu wiercenia w pierwszej fazie wykonywania otworu (tylko podczas wiercenia ręcznego). Na skutek tego dochodzi często do zarysowania powierzchni elementu, w którym wiercimy.

Aby do tego nie dopuścić, musimy wywierać mocny docisk na narzędzie. Badania wykazały, że do 60% siły nacisku zużywane jest na pokonanie oporu, który metal stawia ścinowi. Duża siła nacisku i tarcie w strefie skrawania są przyczynami powstawania w niej wysokiej temperatury. Aby temu zapobiec, musimy stosować chłodzenie. Stąd, jak widać, krawędź ścina jest przyczyną wielu kłopotów z wierceniem w metalach, szczególnie w twardej stali. Jedną z metod radzenia sobie z nimi jest stosowanie wierteł o zoptymalizowanej geometrii, która eliminuje konieczność stosowania dużej siły, jednocześnie zwiększając szybkość wiercenia w metalach.

Aby sprawdzić, jak skuteczne jest wiercenie wiertłami o zmodyfikowanej geometrii krawędzi skrawających ostrzy, wykorzystaliśmy do tego wiertła: HSS (o zmodyfikowanej geometrii typu A (zob. rysunek zamieszczony w artykule), HSS TiN (wiertła HSS pokryte azotkiem tytanu o zmodyfikowanej geometrii typu A) i kobaltowe HSS-Co (o zmodyfikowanej geometrii typu D) i porównaliśmy otrzymane wyniki z wynikami użycia popularnego wiertła HSS o tradycyjnej geometrii typu B, czyli z dużym ścinem. Wszystkie użyte przez nas narzędzia miały średnicę 10 mm. Wykonywaliśmy nimi otwory o głębokości 10 mm w stali konstrukcyjnej przy użyciu wiertarki 1000-watowej. Stosowaliśmy nacisk wiertłem na obrabiany element stalowy przez obciążenie dźwigni stojaka wiertarskiego sztabą stalową o wadze 10 kg. Wiercenie było więc wykonywane bez udziału operatora, przez co zostały wyeliminowane czynniki przypadkowe towarzyszące ręcznemu wykonywaniu tej operacji. Rola operatora sprowadzała się tylko do włączenia i wyłączenia wiertarki oraz do podawania emulsji chłodząco-smarującej do strefy wiercenia.

Wiertłem HSS o zmodyfikowanej geometrii A uzyskaliśmy następujące czasy: 18 s (10 kg) i 16,25 s (10 kg); zaś HSS TiN o geometrii A – 9 s (10 kg) i 9 s (10 kg); HSS-Co o geometrii D – 21 s (10 kg) i 14 s (10 kg). Otwory porównawcze wykonane wiertłem HSS o tradycyjnej geometrii typu B zostały wywiercone w następujących czasach: 1 m 07 s (10 kg) i 54 s (10 kg).
Otrzymane wyniki pokazują, że wiertłami o zmodyfikowanej geometrii możemy wiercić nawet do ponad 6 razy szybciej niż wiertłami o tradycyjnej geometrii, a także, że w przypadku wykonywania otworów w stali konstrukcyjnej najbardziej wydajne są wiertła HSS TiN z geometrią typu A. W tego typu obróbce są one ponad 50% wydajniejsze niż wiertła kobaltowe, które odznaczają się bardzo wysoką trwałością, co wynika z właściwości użytego na nie materiału. Powodem szybszej pracy wierteł HSS TiN jest zmniejszenie tarcia w strefie skrawania przez pokrycie ich cienką warstwą azotku tytanu. Warstwa ta także zwiększa trwałość tych narzędzi.

Reasumując, można powiedzieć, że gdy musimy wiercić w stali z ręki, najlepiej jest używać wierteł o zmodyfikowanej geometrii, gdyż wtedy znacznie skrócimy proces wykonywania otworu, a tym samym nie będzie on dla nas bardzo uciążliwy. Wniosek ten szczególnie dotyczy osób, które do tego używają wiertarko-wkrętarek niemających rękojeści dodatkowych. Muszą one wywierać dość duży nacisk maszyną, co jest niewygodne i doprowadza do odchylania wiertła od wyznaczonej osi wiercenia. W efekcie uzyskany otwór jest małej jakości, a w czasie wiercenia wielokrotnie dochodzi do zakleszczenia się wiertła w obrabianym materiale, co jest przyczyną przeciążenia elektronarzędzia i ma negatywny wpływ na jegotrwałość.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

SZLIFOWANIE METALI (CZĘŚĆ II). GATUNKI I WIELKOŚCI ZIAREN NARZĘDZI ŚCIERNYCH NASYPOWYCH

Syntetyczne ziarno ścierne wytwarza się według opracowanych technologii, których celem jest otrzymanie surowca o właściwościach lepszych niż w naturalnie występujących materiałach ściernych. Kontrolowany przebieg procesu produkcyjnego sprawia, że właściwości sztucznych materiałów ściernych odznaczają się stabilnością znacznie większą niż ziarna naturalne.

 

Najpopularniejszym syntetycznym ziarnem ściernym jest elektrokorund, który jest krystalicznym tlenkiem glinu zawierającym niewielkie ilości domieszek. W zależności od zawartości obcych tlenków rozróżnia się elektrokorund zwykły, półszlachetny i szlachetny. Metodą wytapiania wytwarza się również kilka rodzajów elektrokorundu stopowego, z którego najczęściej stosowany jest elektrokorund cyrkonowy. Elektrokorund cyrkonowy otrzymuje się w procesie produkcji elektrokorundu przez dodanie 10÷40% tlenku cyrkonu, dzięki czemu materiał ten otrzymuje specjalne własności wytrzymałościowe i może być stosowany do szlifowania z dużymi naciskami. W wyniku spiekania elektrokorundu otrzymuje się ceramiczny korund spiekany, który charakteryzuje się drobnokrystaliczną budową. Główną jego zaletą jest większa wytrzymałość i odporność na pękanie.

 

W produkcji narzędzi ściernych nasypowych do obróbki metali stosuje się również węglik krzemu, który jest związkiem krzemu z węglem. Produkowany jest jako zielony, z małą ilością domieszek, i czarny, z większą ilością zanieczyszczeń. Jest bardzo twardy, a ostre krawędzie kryształów kwalifikują go jako bardzo dobry materiał ścierny.

typy-ziarna-sciernego

Ziarna materiału ściernego mogą być monokrystaliczne lub polikrystaliczne. Ziarna monokrystaliczne, np. elektrokorund, składają się z jednego lub części kryształu i podczas pracy pękają zawsze według określonych płaszczyzn łupania. Ziarna polikrystaliczne, np. elektrokorund ceramiczny, zbudowane są ze zrośniętych ze sobą drobniejszych kryształów i pod wpływem sił skrawania pękają zazwyczaj wzdłuż płaszczyzn międzykrystalicznych bez jakiejkolwiek prawidłowości.

chrakterystyka-zuzycia

W wyniku rozdrabniania otrzymuje się ziarna o zróżnicowanych kształtach i rozmaitym stopniu ostrości krawędzi. Badania eksperymentalne przeprowadzone na taśmach z ziarnami elektrokorundu o ziarnistości P40 firmy Klingspor wykazały, że najczęściej wyróżnić można kształty zbliżone do graniastosłupów i ostrosłupów o podstawie trójkątnej lub czworokątnej oraz do ośmiościanu. Oprócz tych dominujących kształtów obserwowano również kształty zbliżone do sześcianów oraz bliżej nieokreślonych brył.

 

Charakterystycznym wymiarem ziarna stanowiącym kryterium kwalifikacji jest jego szerokość (a). Jeżeli szerokość ziarna a ? 53 µm to podziału na grupy wymiarowe dokonuje się przez analizę sitową, zaś jeżeli charakterystyczny wymiar mikroziarna a ? 53 µm – to przez analizę sedymentacyjną. Wielkość ziarna i mikroziarna supertwardego określa się innymi metodami. Zestawienie numerów i charakterystycznych wymiarów ziaren i mikroziaren ściernych do narzędzi nasypowych według PN-76/M-59107 podano w tabeli.

typ-ziarna

Do produkcji narzędzi ściernych nasypowych stosowane są ziarna o bardziej rozszerzonej frakcji nominalnej niż w przypadku ściernic. Nasypom ściernym stawiane są większe wymagania w zakresie składu granulometrycznego, ponieważ narzędzia jednowarstwowe nie podlegają w zasadzie zjawisku samoostrzenia i nie mogą być regenerowane przez obciąganie. Obecność w nasypie ziaren drobnych, które występują obok grubych i nie biorą udziału w skrawaniu, pogarsza właściwości użytkowe narzędzia. Z kolei obecność ziaren grubych w postaci zanieczyszczeń nasypu drobnego może całkowicie zdyskwalifikować narzędzie ścierne, ponieważ nie pozwoli uzyskać żądanej chropowatości powierzchni. Dlatego bardzo ważny jest ściśle kontrolowany proces produkcji materiałów ściernych do szlifowania metali oraz wykorzystanie w nim ziaren najwyższej jakości. Przykładem takiego procesu i dbałości o jakość surowców i wyrobów gotowych są zakłady produkcyjne Klingspora znajdujące się w Bielsku-Białej i Kozach.

dr inż. Jan Krzos, pins

Numery (ziarnistość) i charakterystyczne wymiary (wielkość) ziaren i mikroziaren ściernych do narzędzi nasypowych (według PN-76/M-59107)

14,3
Numer (ziarnistość)Charakterystyczny wymiar µm
Oddo (włącznie)
Ziarna do narzędzi ściernych nasypowychP1220001700
P1614001180
P201000850
P24850710
P30710600
P36600500
P40425355
P50355300
P60300250
P80212180
P100180150
P120125106
P15010690
P1809075
P2207563
Mikroziarna o rozszerzonej frakcji nominalnej do narzędzi ściernych nasypowychP24060,556,5
P28054,250,2
P32047,744,7
P36042,039,0
P40036,533,5
P50031,728,7
P60026,7524,75
P80022,820,8
P100019,317,3
P120016,3
ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
copyright 2026 portalnarzedzi.pl | wykonanie monikawolinska.eu