blok reklamowy

Czy wiercenie w stali musi być uciążliwe?

Wiercenie w stali wykonywane za pomocą wiertarek ręcznych może się stać czynnością bardzo uciążliwą, jeśli użyjemy do tego wierteł o nieodpowiedniej geometrii. Zastanówmy się więc, jakie wiertła najlepiej zastosować do tego typu operacji.

Oczywiste jest, że do wiercenia w stali używa się wierteł krętych specjalnie przeznaczonych do tego typu obróbki. Jednakże wiele osób, które muszą wykonywać otwory w stali, narzeka, że chociaż używa do tego prawidłowych narzędzi, jest to operacja długotrwała i wymagająca użycia dużej siły nacisku na wiertarkę, a więc męcząca. Można więc zapytać, skąd wynika konieczność stosowania tak dużej siły? Najprościej można odpowiedzieć, że – z geometrii wierteł. Wiertła standardowe mają bowiem najprostszą z możliwych geometrię krawędzi skrawających, czyli skręcone krawędzie stożkowate, połączone krawędzią poprzeczną zwaną ścinem. Znajduje się on na samym wierzchołku osi wiertła. Konsekwencją tego usytuowania jest bliska zeru prędkość obwodowa ścina. Jego krawędź tnąca jest do tego tępa i dlatego bierze niewielki udział w procesie wiercenia. W zasadzie szlifuje tylko powierzchnię obrabianego metalu. Ponieważ ścin nie jest ostry, nie centruje wiertła, pozwalając zbaczać mu z wyznaczonego punktu wiercenia w pierwszej fazie wykonywania otworu (tylko podczas wiercenia ręcznego). Na skutek tego dochodzi często do zarysowania powierzchni elementu, w którym wiercimy.

Aby do tego nie dopuścić, musimy wywierać mocny docisk na narzędzie. Badania wykazały, że do 60% siły nacisku zużywane jest na pokonanie oporu, który metal stawia ścinowi. Duża siła nacisku i tarcie w strefie skrawania są przyczynami powstawania w niej wysokiej temperatury. Aby temu zapobiec, musimy stosować chłodzenie. Stąd, jak widać, krawędź ścina jest przyczyną wielu kłopotów z wierceniem w metalach, szczególnie w twardej stali. Jedną z metod radzenia sobie z nimi jest stosowanie wierteł o zoptymalizowanej geometrii, która eliminuje konieczność stosowania dużej siły, jednocześnie zwiększając szybkość wiercenia w metalach.

Aby sprawdzić, jak skuteczne jest wiercenie wiertłami o zmodyfikowanej geometrii krawędzi skrawających ostrzy, wykorzystaliśmy do tego wiertła: HSS (o zmodyfikowanej geometrii typu A (zob. rysunek zamieszczony w artykule), HSS TiN (wiertła HSS pokryte azotkiem tytanu o zmodyfikowanej geometrii typu A) i kobaltowe HSS-Co (o zmodyfikowanej geometrii typu D) i porównaliśmy otrzymane wyniki z wynikami użycia popularnego wiertła HSS o tradycyjnej geometrii typu B, czyli z dużym ścinem. Wszystkie użyte przez nas narzędzia miały średnicę 10 mm. Wykonywaliśmy nimi otwory o głębokości 10 mm w stali konstrukcyjnej przy użyciu wiertarki 1000-watowej. Stosowaliśmy nacisk wiertłem na obrabiany element stalowy przez obciążenie dźwigni stojaka wiertarskiego sztabą stalową o wadze 10 kg. Wiercenie było więc wykonywane bez udziału operatora, przez co zostały wyeliminowane czynniki przypadkowe towarzyszące ręcznemu wykonywaniu tej operacji. Rola operatora sprowadzała się tylko do włączenia i wyłączenia wiertarki oraz do podawania emulsji chłodząco-smarującej do strefy wiercenia.

Wiertłem HSS o zmodyfikowanej geometrii A uzyskaliśmy następujące czasy: 18 s (10 kg) i 16,25 s (10 kg); zaś HSS TiN o geometrii A – 9 s (10 kg) i 9 s (10 kg); HSS-Co o geometrii D – 21 s (10 kg) i 14 s (10 kg). Otwory porównawcze wykonane wiertłem HSS o tradycyjnej geometrii typu B zostały wywiercone w następujących czasach: 1 m 07 s (10 kg) i 54 s (10 kg).
Otrzymane wyniki pokazują, że wiertłami o zmodyfikowanej geometrii możemy wiercić nawet do ponad 6 razy szybciej niż wiertłami o tradycyjnej geometrii, a także, że w przypadku wykonywania otworów w stali konstrukcyjnej najbardziej wydajne są wiertła HSS TiN z geometrią typu A. W tego typu obróbce są one ponad 50% wydajniejsze niż wiertła kobaltowe, które odznaczają się bardzo wysoką trwałością, co wynika z właściwości użytego na nie materiału. Powodem szybszej pracy wierteł HSS TiN jest zmniejszenie tarcia w strefie skrawania przez pokrycie ich cienką warstwą azotku tytanu. Warstwa ta także zwiększa trwałość tych narzędzi.

Reasumując, można powiedzieć, że gdy musimy wiercić w stali z ręki, najlepiej jest używać wierteł o zmodyfikowanej geometrii, gdyż wtedy znacznie skrócimy proces wykonywania otworu, a tym samym nie będzie on dla nas bardzo uciążliwy. Wniosek ten szczególnie dotyczy osób, które do tego używają wiertarko-wkrętarek niemających rękojeści dodatkowych. Muszą one wywierać dość duży nacisk maszyną, co jest niewygodne i doprowadza do odchylania wiertła od wyznaczonej osi wiercenia. W efekcie uzyskany otwór jest małej jakości, a w czasie wiercenia wielokrotnie dochodzi do zakleszczenia się wiertła w obrabianym materiale, co jest przyczyną przeciążenia elektronarzędzia i ma negatywny wpływ na jegotrwałość.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

AKADEMIA ŚLUSARSTWA (CZĘŚĆ XI). PRZECINANIE METALI NOŻYCAMI

Do cięcia blachy i prętów można używać nożyc. W procesie cięcia materiału biorą udział dwa noże, z których jeden jest nieruchomy. Zjawisko cięcia metalu przebiega w trzech podstawowych etapach: sprężysto-plastyczny zgniot materiału, faza plastycznego płynięcia i w efekcie następuje faza pękania i przerwanie ciągłości metalu.

 

Nożyce ręczne składają się z dwóch noży połączonych nitem lub śrubą. W ich działaniu wykorzystana jest zasada dźwigni dwuramiennej. Można wyróżnić kilka typów ręcznych nożyc. Jeden z podziałów dzieli nożyce na jednodźwigniowe i z dźwignią podwójną. W obrębie tych grup rozróżnia się nożyce prawe i lewe. Jeżeli górna szczęka nożyc znajduje się po prawej stronie szczęki dolnej, to są to nożyce prawe, a jeżeli odwrotnie, to lewe. Inny podział to nożyce uniwersalne i kształtowe. Nożyce uniwersalne doskonale sprawdzają się w cięciu prostoliniowym – przelotowym, natomiast nożycami kształtowymi można ciąć po linii łukowej o małym promieniu. Mają one często smukłe, wydłużone kształty noży roboczych, a krawędzie tnące szczęk są lekko wygięte.

 

CN18DSL ACTION6

Części robocze – ostrza nożyc – wykonuje się ze stali narzędziowej (o twardości 56 HRc), stali stopowej (59 HRc) lub stali szybkotnącej (65 HRc). Nożyce z ostrzami ze stali szybkotnącej odznaczają się szczególnie długą żywotnością. Części robocze szczęk niektórych typów nożyc pokrywa się dodatkowo powłoką azotku tytanu (TiN) odporną na ścieranie, która zmniejsza zużycie narzędzia i zwiększa jego trwałość. Niektóre typy nożyc mogą mieć ostrza ząbkowane, które zapobiegają wysuwaniu się arkusza blach podczas jego cięcia. Ich wadą jest to, że linia cięcia nie jest doskonale gładka, ale może być lekko postrzępiona.

H_WZ 1626

Nożyce ręczne z pojedynczą dźwignią

Generalnie nożyce ręczne służą do cięcia blach o niewielkich grubościach. Mogą przecinać stal miękką o grubości od 1,0 do 1,5 mm ( w zależności od gatunku stali), blachę cynkową – do 2 mm, blachę mosiężną – do 1,0 mm, miedzianą – do 1,2 mm, aluminiową – od 1,0 do 2,5 mm (w zależności od stopnia twardości).

74160011

Nożyce ręczne z dwustopniową dźwignią

Przed cięciem należy wytrasować na blasze zarys wycinanego przedmiotu, a nożyce należy trzymać w taki sposób, aby ich górna szczęka nie przesłaniała wytrasowanej linii cięcia. Ciętą blachę należy wsuwać jak najdalej w rozwarte ostrza nożyc, jednak ich zbyt szerokie rozwarcie może spowodować wysuwanie się materiału. Wady tej nie posiadają nożyce, których ostrza szczęk tnących są ząbkowane. Szczęki nożyc powinny być ustawione prostopadle do powierzchni blachy. Podczas cięcia nie można całkowicie zwierać szczęk, gdyż może to spowodować nadrywanie nienaciętej krawędzi. Odciętą część blachy należy odginać, aby ułatwić dalsze cięcie i uchronić dłonie przed okaleczeniem. Najlepsze rezultaty podczas cięcia uzyskuje się wtedy, gdy kąt rozwarcia szczęk wynosi 15 – 20°. Natomiast kąt ostrza powinien wynosić 75–85°.

 

krazkowe

Nożyce krążkowe z ręcznym napędem

Do przecinania grubszych blach (do 3 mm) oraz do wycinania elementów o złożonych zarysach należy stosować nożyce elektryczne. W czasie pracy trzyma się je za rękojeść i prowadzi wzdłuż linii cięcia. Nóż ruchomy osadzony na końcu suwaka jest napędzany silnikiem elektrycznym wbudowanym w korpus. Suwak wraz z nożem wykonuje ruch posuwisto-zwrotny kilkaset razy na minutę. Cięcie materiału odbywa się za pomocą noża ruchomego i noża nieruchomego osadzonego na końcu kabłąka.

Grube blachy (do 5 mm) i płaskowniki można przecinać nożycami dźwigniowymi. W tych nożycach w płaszczyźnie pionowej powierzchnie noży są nachylone pod kątem 2–3°. Górny nóż jest ruchomy i połączony z dźwignią, a jego kąt ostrza zależy od twardości przecinanego materiału i zawiera się w granicach 60–85°. Nóż dolny jest nieruchomy i przymocowany do dolnej części korpusu. Nożyce te posiadają regulowaną śrubę dociskową, która zapobiega wyginaniu się blachy podczas cięcia. Nożyce dźwigniowe powinny być przymocowane na stałe do stołu lub umieszczone na specjalnej konstrukcji przytwierdzonej do podłoża.

Nożyce dźwigniowe do cięcia blach i płaskowników

 

Do przecinania grubych arkuszy blach – nawet do 32 mm – stosuje się nożyce równoległe o napędzie mechanicznym. Nóż dolny jest nieruchomy i przymocowany do dolnej części korpusu, a nóż górny porusza się w prowadnicach i za pomocą mechanizmu mimośrodowego wykonuje ruch w górę i w dół, tnąc pasy materiału.
Do cięcia po dowolnych liniach krzywych oraz do cięcia wzdłuż linii prostej można stosować nożyce krążkowe. W nożycach tych noże mają kształt krążków o zaostrzonych krawędziach tnących. Jeżeli tnące krążki są ustawione w osiach równoległych, to umożliwiają cięcie blach wzdłuż linii prostej, a jeżeli są w osiach skośnych, to mogą ciąć po łukach. Są one sprzęgnięte za sobą za pomocą przekładni zębatej i obracając się z jednakową prędkością w przeciwnych kierunkach, mogą ciąć blachę o nieograniczonej długości. Mogą być napędzane silnikiem elektrycznym lub ręcznie za pomocą korby.

Jan Krzos

Literatura uzupełniająca
1. Figurski J., Popis S., Wykonywanie elementów maszyn, urządzeń i narzędzi, WSiP, Warszawa 2015.
2. Górecki A., Technologia ogólna. Podstawy technologii mechanicznych, WSiP,
Warszawa 2012.
3. Mac S., Obróbka metali z materiałoznawstwem, WSiP, Warszawa 1999

noz_blach_03

noz_blach_01

 

 

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
copyright 2026 portalnarzedzi.pl | wykonanie monikawolinska.eu