blok reklamowy

Czy wiercenie w stali musi być uciążliwe?

Wiercenie w stali wykonywane za pomocą wiertarek ręcznych może się stać czynnością bardzo uciążliwą, jeśli użyjemy do tego wierteł o nieodpowiedniej geometrii. Zastanówmy się więc, jakie wiertła najlepiej zastosować do tego typu operacji.

Oczywiste jest, że do wiercenia w stali używa się wierteł krętych specjalnie przeznaczonych do tego typu obróbki. Jednakże wiele osób, które muszą wykonywać otwory w stali, narzeka, że chociaż używa do tego prawidłowych narzędzi, jest to operacja długotrwała i wymagająca użycia dużej siły nacisku na wiertarkę, a więc męcząca. Można więc zapytać, skąd wynika konieczność stosowania tak dużej siły? Najprościej można odpowiedzieć, że – z geometrii wierteł. Wiertła standardowe mają bowiem najprostszą z możliwych geometrię krawędzi skrawających, czyli skręcone krawędzie stożkowate, połączone krawędzią poprzeczną zwaną ścinem. Znajduje się on na samym wierzchołku osi wiertła. Konsekwencją tego usytuowania jest bliska zeru prędkość obwodowa ścina. Jego krawędź tnąca jest do tego tępa i dlatego bierze niewielki udział w procesie wiercenia. W zasadzie szlifuje tylko powierzchnię obrabianego metalu. Ponieważ ścin nie jest ostry, nie centruje wiertła, pozwalając zbaczać mu z wyznaczonego punktu wiercenia w pierwszej fazie wykonywania otworu (tylko podczas wiercenia ręcznego). Na skutek tego dochodzi często do zarysowania powierzchni elementu, w którym wiercimy.

Aby do tego nie dopuścić, musimy wywierać mocny docisk na narzędzie. Badania wykazały, że do 60% siły nacisku zużywane jest na pokonanie oporu, który metal stawia ścinowi. Duża siła nacisku i tarcie w strefie skrawania są przyczynami powstawania w niej wysokiej temperatury. Aby temu zapobiec, musimy stosować chłodzenie. Stąd, jak widać, krawędź ścina jest przyczyną wielu kłopotów z wierceniem w metalach, szczególnie w twardej stali. Jedną z metod radzenia sobie z nimi jest stosowanie wierteł o zoptymalizowanej geometrii, która eliminuje konieczność stosowania dużej siły, jednocześnie zwiększając szybkość wiercenia w metalach.

Aby sprawdzić, jak skuteczne jest wiercenie wiertłami o zmodyfikowanej geometrii krawędzi skrawających ostrzy, wykorzystaliśmy do tego wiertła: HSS (o zmodyfikowanej geometrii typu A (zob. rysunek zamieszczony w artykule), HSS TiN (wiertła HSS pokryte azotkiem tytanu o zmodyfikowanej geometrii typu A) i kobaltowe HSS-Co (o zmodyfikowanej geometrii typu D) i porównaliśmy otrzymane wyniki z wynikami użycia popularnego wiertła HSS o tradycyjnej geometrii typu B, czyli z dużym ścinem. Wszystkie użyte przez nas narzędzia miały średnicę 10 mm. Wykonywaliśmy nimi otwory o głębokości 10 mm w stali konstrukcyjnej przy użyciu wiertarki 1000-watowej. Stosowaliśmy nacisk wiertłem na obrabiany element stalowy przez obciążenie dźwigni stojaka wiertarskiego sztabą stalową o wadze 10 kg. Wiercenie było więc wykonywane bez udziału operatora, przez co zostały wyeliminowane czynniki przypadkowe towarzyszące ręcznemu wykonywaniu tej operacji. Rola operatora sprowadzała się tylko do włączenia i wyłączenia wiertarki oraz do podawania emulsji chłodząco-smarującej do strefy wiercenia.

Wiertłem HSS o zmodyfikowanej geometrii A uzyskaliśmy następujące czasy: 18 s (10 kg) i 16,25 s (10 kg); zaś HSS TiN o geometrii A – 9 s (10 kg) i 9 s (10 kg); HSS-Co o geometrii D – 21 s (10 kg) i 14 s (10 kg). Otwory porównawcze wykonane wiertłem HSS o tradycyjnej geometrii typu B zostały wywiercone w następujących czasach: 1 m 07 s (10 kg) i 54 s (10 kg).
Otrzymane wyniki pokazują, że wiertłami o zmodyfikowanej geometrii możemy wiercić nawet do ponad 6 razy szybciej niż wiertłami o tradycyjnej geometrii, a także, że w przypadku wykonywania otworów w stali konstrukcyjnej najbardziej wydajne są wiertła HSS TiN z geometrią typu A. W tego typu obróbce są one ponad 50% wydajniejsze niż wiertła kobaltowe, które odznaczają się bardzo wysoką trwałością, co wynika z właściwości użytego na nie materiału. Powodem szybszej pracy wierteł HSS TiN jest zmniejszenie tarcia w strefie skrawania przez pokrycie ich cienką warstwą azotku tytanu. Warstwa ta także zwiększa trwałość tych narzędzi.

Reasumując, można powiedzieć, że gdy musimy wiercić w stali z ręki, najlepiej jest używać wierteł o zmodyfikowanej geometrii, gdyż wtedy znacznie skrócimy proces wykonywania otworu, a tym samym nie będzie on dla nas bardzo uciążliwy. Wniosek ten szczególnie dotyczy osób, które do tego używają wiertarko-wkrętarek niemających rękojeści dodatkowych. Muszą one wywierać dość duży nacisk maszyną, co jest niewygodne i doprowadza do odchylania wiertła od wyznaczonej osi wiercenia. W efekcie uzyskany otwór jest małej jakości, a w czasie wiercenia wielokrotnie dochodzi do zakleszczenia się wiertła w obrabianym materiale, co jest przyczyną przeciążenia elektronarzędzia i ma negatywny wpływ na jegotrwałość.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

AKADEMIA ŚLUSARSTWA (CZĘŚĆ XV). TECHNIKA WIERCENIA

Jakość i efektywność procesu wiercenia zależy od parametrów skrawania oraz umiejętności operatora obrabiarki. Główne parametry obróbki podczas wiercenia to prędkość obrotowa wrzeciona i posuw osiowy.

Prędkość obrotową wrzeciona wiertarki można łatwo obliczyć z prostego wzoru, ale trzeba znać prędkość skrawania, która zależy od rodzaju obrabianego materiału, średnicy otworu i materiału wiertła. W praktyce prędkość obrotową wrzeciona odczytujemy z tabel (tabl. 1). Na dobór prędkości skrawania ma też znaczenie to, czy podczas wiercenia będzie stosowane chłodzenie, czy będzie się ono odbywać na sucho. Podczas wiercenia na sucho prędkość skrawania powinna być około dwa razy mniejsza niż to podano w tabeli. Prędkość posuwu osiowego również zależy od rodzaju obrabianego materiału, średnicy wiertła i materiału wiertła i podobnie jak prędkość skrawania odczytujemy ją z tabel.
Przedmioty duże i ciężkie nie wymagają mocowania podczas wiercenia, natomiast mniejsze i lżejsze należy trwale unieruchomić. Jest to szczególnie niezbędne przy wierceniu otworów o większych średnicach. Podczas wykonywania otworów wiertłami o mniejszych średnicach wystarczy przeważnie przytrzymać obrabiany przedmiot w imadełku ręcznym lub w imadle maszynowym. Mocowanie w imadle maszynowym jest konieczne podczas wiercenia wiertłami o większych średnicach, a często nawet to imadło musi być zamocowane do stołu wiertarki. Podczas wiercenia otworów przelotowych pod obrabianym przedmiotem umieszcza się podkładkę z miękkiego metalu lub drewnianą, aby uniknąć nawiercenia stołu lub imadła. Do wiercenia otworu promieniowego w wałku stosuje się podstawę pryzmową oraz podkładkę z dociskiem. Podobnych podkładek i docisków używa się również do mocowania bezpośrednio na stole wiertarki przedmiotów dużych i o nieregularnych kształtach. Ten sposób mocowania przedmiotów może być stosowany tylko na tych stołach wiertarskich, które posiadają rowki teowe, w które wpuszcza się specjalne śruby o kwadratowych łbach.

 

 

Przed przystąpieniem do wiercenia konieczne jest wytrasowanie osi otworu i zaznaczenie punktakiem położenie jego środka. Często trasuje się dodatkowy okręg, zwłaszcza przy większych średnicach, aby łatwiej można było kontrolować prawidłowość ustawienia wiertła w czasie wiercenia oraz współśrodkowość otworu i wytrasowanego okręgu. Kolejną czynnością, którą należy wykonać przed wierceniem, jest zamocowanie wiertła. Gniazdo uchwytu wiertarskiego powinno być dokładnie oczyszczone, a chwyt wiertła wytarty do sucha. Wiertło trzyma się w uchwycie siłą tarcia i pewność mocowania zależy od czystości stykających się ze sobą powierzchni. Z rowków wiórowych wiertła należy usunąć wióry, które pozostały po obróbce poprzedniego otworu.

 

Podczas wiercenia z ręcznym prowadzeniem wiertarki, wiertło należy prowadzić wzdłuż osi wykonywanego otworu. Odchylenie wiertarki przy wiertle częściowo zagłębionym z reguły prowadzi do złamania wiertła (mniejsze średnice) lub rozbicia otworu (większe średnice). Wiercenie otworu rozpoczyna się od nawiercenia próbnego, czyli wywiercenia wgłębienia stożkowego o średnicy równej ok. 1/3 średnicy wierconego otworu. Po stwierdzeniu zgodności jego położenia z wytrasowaną osią można kontynuować wiercenie. Podczas wiercenia istotne znaczenie ma prędkość posuwu osiowego, zwłaszcza gdy używamy wierteł o mniejszych średnicach, a otwór ma większą głębokość. Zbyt szybkie przemieszczanie wiertła może być przyczyną jego wygięcia i odchylenia osi wykonywanego otworu od wymaganego położenia. Stosunkowo niebezpieczną fazą wiercenia otworów przelotowych jest moment wychodzenia narzędzia z materiału obrabianego. Przy tej czynności opór gwałtownie maleje, a krawędzie skrawające części roboczej narzędzia zbierają dużą warstwę materiału obrabianego i wiertło może się zakleszczyć lub nawet złamać. Aby tego uniknąć, należy w tej fazie wyraźnie zmniejszyć prędkość przesuwu wiertła. Przy wierceniu otworów nieprzelotowych należy założyć na wiertło pierścień oporowy mocowany wkrętem. Wiertarki stołowe mają to tego celu regulowany mechanizm ze zderzakiem do ustalania wielkości przesuwu wrzeciona wiertarki z uchwytem wiertła. Podczas wiercenia głębokich otworów niezbędne jest wyjmowanie wiertła co pewien czas w celu usunięcia wiórów nagromadzonych w otworze i rowkach wiórowych. Po przewierceniu otworu należy najpierw wysunąć z niego wiertło, a dopiero potem wyłączyć napęd wiertarki, ponieważ zatrzymanie wiertła w otworze mogłoby spowodować złamanie tego narzędzia. Ryzyko złamania wiertła istnieje również przy zbyt małej prędkości obrotowej i za dużym posuwie. Wiercenie otworu w pochyłych ścianach zewnętrznych wymaga uprzedniego wykonania zagłębienia i zapunktowania w nim środka otworu. Za pomocą wiertarek ręcznych można wiercić otwory o średnicy do 13 mm. Otwory o średnicy powyżej 20 mm wierci się kilkustopniowo na wiertarkach stołowych lub większych. Rozpoczyna się od wywiercenia najpierw otworu o średnicy 8-10 mm, a następnie wykonuje się wiercenie wtórne (tj. powiercanie) wiertłem o średnicy równej średnicy nominalnej otworu.

 

 

 

Podczas wiercenia otworów zalecane jest stosowanie odpowiedniej cieczy chłodząco-smarującej, najczęściej emulsji olejowej (tabl. 2.). Strumień tej cieczy odprowadza ciepło powstające podczas wiercenia, zmniejsza tarcie wiertła o materiał obrabiany oraz ułatwia usuwanie wiórów i tym samym zmniejsza opory skrawania. W praktyce warsztatowej dobre efekty daje również okresowe dozowanie niewielkich ilości cieczy do strefy obróbki (np. pędzelkiem maczanym w cieczy).
W operacji wiercenia należy przestrzegać zasad bezpiecznej pracy. Wszystkie obracające się części wiertarki, poza uchwytem, powinny być podczas wiercenia zabezpieczone osłonami. Przedmiotu obrabianego nie wolno trzymać gołymi rękami. Wiercony przedmiot i wiertło muszą być mocno i pewnie zamocowane. Wióry powstające przy wierceniu powinny być usuwane wyłącznie szczotką i dopiero po wyłączeniu wiertarki i odsunięciu wiertła od materiału obrabianego. Niedopuszczalne jest dotykanie uchwytu lub wiertła podczas pracy wiertarki.

dr Jan Krzos

Literatura uzupełniająca
Figurski J., Popis S., Wykonywanie elementów maszyn, urządzeń i narzędzi, WSiP, Warszawa 2015.
Górecki A., Technologia ogólna. Podstawy technologii mechanicznych, WSiP, Warszawa 2012.

Tablica 1. Prędkości skrawania v i posuwy p przy wierceniu wiertłami krętymi

Materiał obrabianyWiertła ze stali węglowejWiertła ze stali szybkotnącejWiertła ze stali węglowejWiertła ze stali szybkotnącej
Średnica wiertła (mm)
1 – 1515 – 401 – 1515 – 40
v (m/min)p (mm/obr.)p (mm/obr.)
Żeliwo miękkie14200,05-0,10,15-0,20,05-0,20,25-0,3
Żeliwo średnie1015
Żeliwo twarde812
Stal miękka1625
Stal średnia1420
Stal twarda1015
Miedź22500,05 – 0,1750,2 – 0,2250,05 – 0,250,25 – 0,35
Mosiądz14 – 1825 – 40
Aluminium3040

 

Tablica 2. Chłodziwa stosowane podczas wiercenia

Materiał obrabianyNa suchoEmulsja olejowaNaftaTerpentyna
Stal węglowa+
Stal stopowa+
Staliwo+
Żeliwo++
Mosiądz++
Miedź++
Aluminium++
Duraluminium+

*„+” – stosuje się. ** „–”- nie stosujesię

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
copyright 2026 portalnarzedzi.pl | wykonanie monikawolinska.eu