Czy wiercenie w stali musi być uciążliwe?

Wiercenie w stali wykonywane za pomocą wiertarek ręcznych może się stać czynnością bardzo uciążliwą, jeśli użyjemy do tego wierteł o nieodpowiedniej geometrii. Zastanówmy się więc, jakie wiertła najlepiej zastosować do tego typu operacji.

Oczywiste jest, że do wiercenia w stali używa się wierteł krętych specjalnie przeznaczonych do tego typu obróbki. Jednakże wiele osób, które muszą wykonywać otwory w stali, narzeka, że chociaż używa do tego prawidłowych narzędzi, jest to operacja długotrwała i wymagająca użycia dużej siły nacisku na wiertarkę, a więc męcząca. Można więc zapytać, skąd wynika konieczność stosowania tak dużej siły? Najprościej można odpowiedzieć, że – z geometrii wierteł. Wiertła standardowe mają bowiem najprostszą z możliwych geometrię krawędzi skrawających, czyli skręcone krawędzie stożkowate, połączone krawędzią poprzeczną zwaną ścinem. Znajduje się on na samym wierzchołku osi wiertła. Konsekwencją tego usytuowania jest bliska zeru prędkość obwodowa ścina. Jego krawędź tnąca jest do tego tępa i dlatego bierze niewielki udział w procesie wiercenia. W zasadzie szlifuje tylko powierzchnię obrabianego metalu. Ponieważ ścin nie jest ostry, nie centruje wiertła, pozwalając zbaczać mu z wyznaczonego punktu wiercenia w pierwszej fazie wykonywania otworu (tylko podczas wiercenia ręcznego). Na skutek tego dochodzi często do zarysowania powierzchni elementu, w którym wiercimy.

Aby do tego nie dopuścić, musimy wywierać mocny docisk na narzędzie. Badania wykazały, że do 60% siły nacisku zużywane jest na pokonanie oporu, który metal stawia ścinowi. Duża siła nacisku i tarcie w strefie skrawania są przyczynami powstawania w niej wysokiej temperatury. Aby temu zapobiec, musimy stosować chłodzenie. Stąd, jak widać, krawędź ścina jest przyczyną wielu kłopotów z wierceniem w metalach, szczególnie w twardej stali. Jedną z metod radzenia sobie z nimi jest stosowanie wierteł o zoptymalizowanej geometrii, która eliminuje konieczność stosowania dużej siły, jednocześnie zwiększając szybkość wiercenia w metalach.

Aby sprawdzić, jak skuteczne jest wiercenie wiertłami o zmodyfikowanej geometrii krawędzi skrawających ostrzy, wykorzystaliśmy do tego wiertła: HSS (o zmodyfikowanej geometrii typu A (zob. rysunek zamieszczony w artykule), HSS TiN (wiertła HSS pokryte azotkiem tytanu o zmodyfikowanej geometrii typu A) i kobaltowe HSS-Co (o zmodyfikowanej geometrii typu D) i porównaliśmy otrzymane wyniki z wynikami użycia popularnego wiertła HSS o tradycyjnej geometrii typu B, czyli z dużym ścinem. Wszystkie użyte przez nas narzędzia miały średnicę 10 mm. Wykonywaliśmy nimi otwory o głębokości 10 mm w stali konstrukcyjnej przy użyciu wiertarki 1000-watowej. Stosowaliśmy nacisk wiertłem na obrabiany element stalowy przez obciążenie dźwigni stojaka wiertarskiego sztabą stalową o wadze 10 kg. Wiercenie było więc wykonywane bez udziału operatora, przez co zostały wyeliminowane czynniki przypadkowe towarzyszące ręcznemu wykonywaniu tej operacji. Rola operatora sprowadzała się tylko do włączenia i wyłączenia wiertarki oraz do podawania emulsji chłodząco-smarującej do strefy wiercenia.

Wiertłem HSS o zmodyfikowanej geometrii A uzyskaliśmy następujące czasy: 18 s (10 kg) i 16,25 s (10 kg); zaś HSS TiN o geometrii A – 9 s (10 kg) i 9 s (10 kg); HSS-Co o geometrii D – 21 s (10 kg) i 14 s (10 kg). Otwory porównawcze wykonane wiertłem HSS o tradycyjnej geometrii typu B zostały wywiercone w następujących czasach: 1 m 07 s (10 kg) i 54 s (10 kg).
Otrzymane wyniki pokazują, że wiertłami o zmodyfikowanej geometrii możemy wiercić nawet do ponad 6 razy szybciej niż wiertłami o tradycyjnej geometrii, a także, że w przypadku wykonywania otworów w stali konstrukcyjnej najbardziej wydajne są wiertła HSS TiN z geometrią typu A. W tego typu obróbce są one ponad 50% wydajniejsze niż wiertła kobaltowe, które odznaczają się bardzo wysoką trwałością, co wynika z właściwości użytego na nie materiału. Powodem szybszej pracy wierteł HSS TiN jest zmniejszenie tarcia w strefie skrawania przez pokrycie ich cienką warstwą azotku tytanu. Warstwa ta także zwiększa trwałość tych narzędzi.

Reasumując, można powiedzieć, że gdy musimy wiercić w stali z ręki, najlepiej jest używać wierteł o zmodyfikowanej geometrii, gdyż wtedy znacznie skrócimy proces wykonywania otworu, a tym samym nie będzie on dla nas bardzo uciążliwy. Wniosek ten szczególnie dotyczy osób, które do tego używają wiertarko-wkrętarek niemających rękojeści dodatkowych. Muszą one wywierać dość duży nacisk maszyną, co jest niewygodne i doprowadza do odchylania wiertła od wyznaczonej osi wiercenia. W efekcie uzyskany otwór jest małej jakości, a w czasie wiercenia wielokrotnie dochodzi do zakleszczenia się wiertła w obrabianym materiale, co jest przyczyną przeciążenia elektronarzędzia i ma negatywny wpływ na jegotrwałość.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments

SZLIFOWANIE METALI (CZĘŚĆ IX). SZLIFOWANIE STALI WĘGLOWYCH I ŻELIWA TAŚMAMI ŚCIERNYMI

Warunki szlifowania taśmami ściernymi bardzo zależą od rodzaju obrabianego materiału. Obrabiane elementy stalowe występują najczęściej w postaci odkuwek, konstrukcji spawanych, elementów tłoczonych lub wykrawanych z blach. Szlifowanie taśmami ściernymi w przypadku odlewów z żeliwa przeprowadza się głównie na powierzchniach przylgowych oraz w przypadku usuwania wypływek i nadlewów, załamywania ostrych krawędzi i naroży.

 

Elementy stalowe tłoczone to najczęściej pojemniki, osłony, części samochodowe itp. W miejscach przetłoczeń i ciągnięć blacha może wykazywać niewielkie uszkodzenia powierzchni, a na wykrawanych elementach z reguły występują zadziory i ostre krawędzie. Uszkodzenia te usuwa się najczęściej taśmą na ciężkim i mocnym podłożu z nasypem elektrokorundowym, cyrkonkorundowym lub nasypem elektrokorundu ceramicznego spojonym żywicą na tarczy z gumowym wieńcem. Obróbka powinna przebiegać w kilku przejściach różniących się wielkością ziaren ściernych. Wstępne szlifowanie wykonuje się taśmą o ziarnistości P60÷80, szlifowanie wtórne P100÷150, a obróbkę dokładną ziarnem P180÷320 z ewentualnym dodatkiem smaru stałego. Wszystkie te operacje można wykonać taśmą ścierną Klingspor CS 310 X, która produkowana jest w szerokim zakresie granulacji (od P24 do P600). Materiały z ziarnem elektrokorundu cyrkonowego i elektrokorudu ceramicznego są dostępne tylko w granulacjach zgrubnych i średnich (CS411X/Y – od P24 do P120, CS912Y – od P24 do P180)

IMG_8819-1
Odkuwki stalowe charakteryzują się chropowatą powierzchnią, często z miejscowymi uszkodzeniami. W takich przypadkach pierwszą operacją jest szlifowanie zgrubne taśmą z nasypem o ziarnistości P24÷50 z elektrokorundu cyrkonowego na sztywnej i ciężkiej tkaninie poliestrowej (np. Klingspor CS 411 Y).

 

Wyższą wydajność i szybsze tempo pracy zapewniają materiały z nasypem elektrokorundu ceramicznego (Klingspor CS912Y). Kolejną operację wykonuje się taśmą o ziarnistości P60÷120 na lżejszej tkaninie (np. Klingspor CS 310 X lub CS411X). Do obróbki zgrubnej i średniej, podczas której dochodzi miejscowo do powstawania bardzo wysokiej temperatury (duża powierzchnia styku taśmy ściernej i elementu obrabianego), warto zastosować płótno ścierne z warstwą chłodzącą Multi (CS409Y i CS910Y). Przedłuża ona 2–3-krotnie żywotność taśmy ściernej przy nieznacznym spadku agresywności obróbki. Obróbkę wykończeniową najlepiej wykonać taśmą z lekkiego płótna i ziarnem P150÷180 (np. Klingspor LS 309 J). W obróbce stalowych odkuwek należy stosować dość duże naciski jednostkowe i prędkości skrawania w zakresie od 20 do 30 m/s, a samo szlifowanie odbywa się na sucho. Większe naciski i mniejsze prędkości dotyczą szlifowania wstępnego, a mniejsze naciski i większe prędkości skrawania stosuje się w operacjach wykończeniowych. Tarcze dociskowe do obróbki zgrubnej powinny być wykonane z twardej gumy lub tworzywa sztucznego. Obróbka wykończeniowa powinna być prowadzona na odpowiednio bardziej miękkich kołach kontaktowych powleczonych gładką gumą.

IMG_8821-2

W spawanych elementach konstrukcji stalowych z reguły wykorzystywane są ściernice listkowe na talerzu wypukłe SMT 624 (P40, P60) lub płaskie SMT628 (P40, P60). Wyższą wydajność w szczególności do wygładzania bardzo masywnych spawów oferują produkty w klasie jakości Special SMT926 (P40) i SMT924 (40)

 

Rury i pręty okrągłe często pokrywa się powłoką galwaniczną lub lakierniczą. W takim przypadku wymagana jest duża gładkość powierzchni (Ra poniżej 1µm). Aby uzyskać taką gładkość, operację szlifowania przeprowadza się w kilku etapach, rozpoczynając taśmą o ziarnistości P80, a kończąc taśmą o ziarnistości P400, przy prędkości skrawania 30 m/s. W operacjach zgrubnych dobrze sprawdzą się pasy bezkońcowe Klingspor CS 411 X/Y (P80 – P120). Do zasadniczego szlifowania wykorzystywane są taśmy ścierne z nasypem aglomerowanym (o przedłużonej żywotności), np. CS326Y (P80 – P800).

IMG_8822-3

Do obróbki ściernej odlewów z żeliwa szarego stosuje się taśmy z ziarnem elektrokorundowym ze spoiwem pełnożywicznym. W obróbce zgrubnej i kształtującej należy zastosować mocne i ciężkie podłoże korundowe (Klingspor CS 412 Y) lub z elektrokorundem cyrkonowym (Klingspor CS 411 Y) o ziarnistości P24÷36, a w dalszych operacjach o ziarnistości P60÷80 i P120÷150 oraz lżejsze podłoża (np. Klingspor LS 309 J). Od ziarnistości P120 szlifowanie zaleca się wspomagać olejem mineralnym lub smarem. Jeżeli odlew ma twardy naskórek odlewniczy, to do zgrubnej obróbki ściernej należy użyć ziaren z węglika krzemu o wielkości P60÷80 na sztywnym podłożu lub drobniejsze ziarno, jeżeli chce się uzyskać gładszą powierzchnię (np. Klingspor CS 333 X). Zalecane prędkości szlifowania powinny zawierać się w przedziale 20÷30 m/s. Szlifowanie dużych powierzchni przylgowych korpusów żeliwnych wymaga stosowania taśm z ziarnem z elektrokorundu cyrkonowego, które jest bardziej agresywne w porównaniu do zwykłego elektrokorundu. W takim wysokowydajnym szlifowaniu zaleca się stosować taśmę z ziarnem o wielkości P24÷80 na mocnym podłożu z prędkością skrawania w zakresie 30÷40m/s. W tym przypadku odpowiedni będzie pas bezkońcowy na podłożu płóciennym X z ziarnem elektrokorundu cyrkonowego Klingspor CS 411 Y. Zastosowanie dużego docisku umożliwia w pojedynczym przejściu usunięcie naddatku od 1 do 3 mm. Szlifowanie zgrubne żeliwa szarego można przeprowadzać przy użyciu płynów obróbkowych, a szlifowanie wykończeniowe odbywa się z reguły na sucho.

Jan Krzos

Literatura
1. Katalog firmy Klingspor 2016 „Dobry. Bezpieczny. Żółty”.
2. Pszczołowski W., Rosienkiewicz P., „Obróbka ścierna narzędziami nasypowymi”, WN-T, Warszawa1995.

ZOBACZ TAKŻE
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments
copyright 2026 portalnarzedzi.pl | wykonanie monikawolinska.eu